6 listopad 2018 (wtorek), 14:42:42

Mój konspekt do oprowadzania po Wystawie Biblii

Uwaga:
materiał mocno roboczy, w trakcie pisana więc zawiera dużo błędów i braków. Proszę o recencję! 8 listopada, godzina 22.oo

Po co ta wystawa?

  • Umocnienie mojej wiary w Słowo, w szczególności w aspekcie zachowania i przekazania
  • Mój sposób zainteresowania ludzi: od kultury do objawienia Boga a potem ewangelii
  • Moje narzędzie apologetyki

Mój podział Wystawy na sekcje:

  1. Pisma hebrajskie
  2. Pisma greckie
  3. Kultura łacińska
  4. Reformacja
  5. Przekłady polskie

Moje uwagi dla oprowadzających:

  1. Pamiętaj: jesteś świadkiem zmartwychwstałego Pana Jezusa i wszystko co musisz to świadczyć o Nim. Zapewne nie jesteś ekspertem od historii literatury biblijnej, manuskryptów, krytyki tekstu, historii przekładów a nawet historii kościoła, ale nie będąc ekspertem poznałeś sporo faktów i możesz o nich opowiadać. Opowiadaj. Opowiadaj jak one się mają do Twojego życia, w szczególności możesz wiarygodnie opowiadać jak Biblia, z którą obcujesz na codzień pomaga Ci poznaważ Boga, jak czytane w obecności Boga Pismo Świete staje się dla Ciebie Słowem Bożym. 
  2. Nie ucz się tekstów, które opowiadają inni opowiadający. Raczej zapamiętuj fakty, sprawdzaj je i twórz z nich swoją własną opowieść.
  3. Znacząca większość osób przychodzących na wystawę nie ma pojęcia o niczym! Twoim zadaniem nie jest więc uczynić z nich ekspertów ale zachęcić do poznania Biblii. Jeżeli pojawi się jakiś ekspert nie udawaj, że jesteś ekspertem tylko czegoś od niego się nauczy. Jeżeli przyjdzie ktoś z trudnymi pytaniami razem poszukajcie odpowiedzi, w szczególności dzwoniąc do kogoś, kto może wiedzieć, lub wiedzieć gdzie się dowiedzieć.
  4. .... opracować

ToDo:

  • podzielić materiał na grupy
    1. tematy misyjne, do prezentacji ewangelii
    2. ciekawostki historyczne historii powszechnej
    3. historia kościoła
    4. tematy apologetyczne - obrona wiary
    5. tematy apologetyczne - obrona wiarygodności Pism
    6. plan dziejów i eschatologia
  • opisać luźne eksponaty
    • tabliczki gliniane z pismem klinowym
    • plan dziejów - to wydawnictwo co pokazuje historię
    • Panoramę Biblii - dzieło z 1987 ale wcześnie z 1946 lub 1888??? (wydrukować)
  • Dodać info o serwisach
    • Biblie Polskie
    • PTNT
    • apologetyka.co - już jest!!!!

 

 

Problemy do omówienia

Eksponaty do pokazania

#1

Pisma hebrajskie

 

#1.1

Temat do dyskusji: Pan Bóg dał nam Pismo czy Słowo?

  • Czym są słowa?
    • to dźwięki?
    • to forma graficzna?
    • to pewna idea w umyśle?
  • rola pisma dziś - przenieść informację w czasie lub przestrzeni (przykłady: książka w bibliotece, list, faktura)
  • rola pisma hebrajskiego - pomóc w zapamiętaniu, sprawdzić czy się dobrze pamięta
  • wniosek: nośnikiem Słowa Bożego ma być człowiek i jego pamięć, jego serce.
  • Pan Bóg chciał abyśmy pamiętali Jego słowo.
    Pwt 6:5-9 ubg
    (5) Będziesz miłował PANA, swego Boga, całym swym sercem, całą swą duszą i z całej swej siły; (6) A te słowa, które ja dziś nakazuję tobie, będą w twoim sercu; (7) I będziesz je często przypominał swoim synom i rozmawiał o nich, przebywając w swoim domu, idąc drogą, kładąc się i wstając. (8) Przywiążesz je jako znak do swoich rąk i będą jako przepaski między twymi oczami.

 

Dodatkowa dyskusja:

  • informacja o spisaniu Pism -> !!! poszukać w Torze w Joz
  • dyskurs o tym, jak Żydzi podchodzili do Słowa
    • Ponieważ masoreci musieli wprowadzić punktowanie (dopisywanie samogłosek) aby każdy potrafił przeczytać to jest to dowód na to, że w tym czasie Żydzi już nie pamiętali Tory i nie uczyli się jej na pamięć.
    • odnalezienie Pisma za Jozjasza 1Krl22
    • czytanie Pism przez Nehemiasza

 

Eksponaty:

  • Manuskrypty spółgłoskowe pisane na słabo wyprawionej skórze
  • Manuskrypty na pergaminie i welinie
  • Papirus jako słaby nośnik
  • Tabliczki z próbą odtworzenia paleohebrajskiego dekalogu
  • Tabliczki z pismem klinowym

 

  • Zwój Tory z synagogi
  • Jad - palec do wskazywania czytanego tekstu

 

  • Próbka polskiego pisma spółgłoskowego (kartka A4 schowana w dzbanie)

 


Definicje:

  • Pergamin – materiał pisarski wyrabiany ze skór zwierzęcych.
  • Welin – bardzo cienki pergamin wytarzany ze skór cielątek.
  • Zwój - pierwotna postać książki w formie długiej wstęgi nawiniętej na dwa drążki. 
  • Kodeks - stosowana od I wieku jedna z form książki, zbiór kart złączonych (szytych, klejonych) na jednym z brzegów nazywanym grzbietem książki. Karty kodeksu są z papirusu, pergaminu, albo papieru.
  • masoreci - żydowski ruch religijny skupiający się na wiernym przepisywaniu pism
  • Kodeks Allepo - najstarszy (prawdopodobnie z IX wieku) zachowany przez społeczność Żydów kodeks zawierający wszystkie pisma ST
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Kodeks_z_Aleppo
  • Kodeks Leningradzki
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Kodeks_Leningradzki

 

#1.2

Temat: Qumran

  • Historia odkrycia na tle historii państwa Izrael (1947, 1948). Opowiadanie o beduińskich pastuszkach, o robieniu ze zwojów sznurówek, o handlarzach starociami.
  • Znaczenie Qumran:
    • uwiarygodnienie pism ST poprzez przeniesienie najstarszej kopii prawie 1000 lat do wtecz
    • Uwiarygodnienie technologii (sposobu) kopiowania manuskryptów hebrajskich przez masoretów. Tysiące lat kopiowali bez błędów

 

Dodatki:

  • #Masoreci

 

 

Eksponaty:

  • mapa obrazująca gdzie znajduje się Qumran
  • fotografię grot w Qumran
  • dzbany, w których przechowywano zwoje
  • poglądowa kopia zwoju Izajasza
  • fotografie Muzeum Księgi: kopuła i wnętrze

 

Definicje:

  • kodeks
  • zwój – pierwotna postać książki w formie długiej wstęgi nawiniętej na dwa drążki.
  • manuskrypt - (łac. manuscriptum 'rękopis' od manus 'ręka' i scriptum 'rzecz napisana) – zapisany odręcznie tekst, zwykle zabytkowy zwój, kodeks lub książka lub dokument pochodzących z okresu przed upowszechnieniem się druku.
  • kolakcjonowanie
  • Biblia Hebraica Stuttgartensia (BHS) - współczesne wydania krytyczne ST. Stuttgarcie mieści się instytut (Deutsche Bibelgesellschaft) który je wydaje.
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Biblia_Hebraica_Stuttgartensia 

#1.3

Temat: Septuaginta

  • Aleksander Wielki okrywa w Babilonie znaczenie informacji zawartych w księgach
  • Legenda o Bibliotece Aleksandryjskiej
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Biblioteka_Aleksandryjsk
  • definicja LXX
  • legenda o powstaniu LXX
  • wpływ na kulturę grecką i rzymską, przedchrześcijański prozelityzm (Dz Dz 13:43, 2:11, 6:5)
  • zachowanie rękopisów LXX - przetrwały praktycznie tylko te przepisywane przez chrześcijan

 

Tematy dodatkowe:

  • Synod w Jamne i niszczenie LXX przez Żydów.

 

 


Definicje:

  • prozelita - człowiek szukający Boga, który rozpoznał Stwórcę w Bogu Izraela i przyłączył się do ludu Izraela poprzez obrzeżanie i zachowywanie prawa.
  • LXX, Septuaginta - pochodzący z III w. p.Ch. przekład Tory i innych pism hebrajskich na grekę.
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Septuaginta 
  • Faksymile - (uczynić podobnym) - reprodukcja w miarę dobrze oddająca oryginał
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Faksymile  
  • Reprint - ponowny wydruk, najlepiej z zachowaniem tej samej technologii, na podobnym papierze, podobną czcionką.

 

#1.4

Temat: Pieczęć Malachiasza

  • 400 lat - dziura pomiędzy ST a NT
  • Łk - Zachariasz, Anioł, - słowa z Malachiasza.... - kapłan nie uwierzył!
 

#2

Pisma greckie

     

#2.1

Temat: Zachowanie pism Nowego Testamentu

  • Nośniki treści
    • Papirusy, najstarszy to 125 rok
    • Konstantyn (313, 325), Euzebiusz (350) i Kodeksy z IV wieku
    • Kodeksy średniowieczne
    • Cytaty u Ojców Kościoła
  • Uwiarygodnienie Pism NT przez Świadków Tekstu. Papirus jako nośnik.
  • Wczesne przekłady NT
  • Nomina Sacra - jak skracano zapis - uwaga na kreskę na górze!
    • ΘΣ = θεος, Bóg
    • ΚΣ = κυριος, Pan
    • ΙΣ = Ιησους, Jezus
    • ΧΣ = Χριστος, Chrystus
    • ΥΣ = υιος, Syn

 


Dodatkowe tematy:

  • Sposób datowania manuskryptów - paleografia i jej metodologie
  • Czy starsze są lepsze niż młodsze, ale lepiej zachowane. Do dyskusji o wyższości TR nad NA (***)
  • Lista zachowanych papirusów NT
    Lista na Wikipedii

Eksponaty:

  • Kodeks Synajski - zachowana Septuaginta i Nowy Testament
    • Można pokazać oznaczenia Sekcji Anoniusza do Kanonów Euzebiusza 
    • W ramach dyskusji o krytyce tekstu można pokazać kontrowersyjne warianty tekstowe w Kodeksie Synajskim:
      • Mk16:8nn – foliał 228, dłuższe czy krótsze zakończenie Ewangelii Marka
      • folio 294v - 1Tm3:16 – „ten” czy „Bóg” - wcielony...
        • BT: A bez wątpienia wielka jest tajemnica pobożności. Ten, który objawił się w ciele, usprawiedliwiony został w Duchu...
        • BG: A bez wątpienia wielka jest tajemnica pobożności: Bóg objawiony został w ciele, usprawiedliwiony w Duchu ...
      • folio 330 - Ap13 - zapis 666 pisany całymi słowami
  • kawałki papirusów Nowego Testamentu z II wieku, chyba ?? kopia słynnego Papirusu Rylandsa P457
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Papirus_Rylandsa_457
  • pergaminowa strona z kodeksu ? etiopskiego???
  • współczesne wydanie krytyczne, np. NA27 - pokazać propozycję tekstu greckiego i aparat krytyczny poniżej

Definicje:

  • Papirus - materiał pisarski otrzymywany z prasowania trzciny, nietrwały.
  • Palimset - ....
  • Manuskuła - -> Daniel u Marka
  • Minuskuła - ...
  • Krytyka tekstu - badanie zachowanych w manuskryptach dzieł literackich pod kątem przekazania i zachowania treści oraz prac edytorskich.
  • metoda paleograficzna - sposób datowania manuskryptów poprzez analizę kroju pisma, użytej technologii pisania, użytych materiałów.
  • Wyższa krytyka tekstu - !!@^%$$$%#%! !!! czyli Babilon atakuje!!!
  • Nomina Sacra - skróty imion świętych w greckich i łacińskich rękopisach oraz na wschodnich ikonach. Cecha charakterystyczna: wielkie litery i nadkreślenie ich.
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Nomina_sacra 
  • Sekcje Ammoniusza - podział tekstu czterech Ewangelii na perykopy umieszczany na marginesie rękopisów. W greckich rękopisach numery Sekcji Ammoniusza oddawane były przy pomocy liter alfabetu greckiego, a pod nimi podawano zwykle numery odpowiadających im Kanonów Euzebiusza.
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Sekcje_Ammoniusza 
  • Kanony Euzebiusza – system oznaczeń paralelnych tekstów (perykopami) Ewangelii, opracowany w IV wieku przez Euzebiusza z Cezarei.
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Kanony_Euzebiusza

#3

Kościół zachodni i kultura łacińska

 

#3.1
(**)

Temat: Przekład św. Hieronima (Wulgata) i problemy z nim związane

  • Wulgata od łac. "versio vulgata" - przekład popularny
  • VI wiek i potrzeba uporządkowania przekładów łacińskich
    • sytuacja w kościele po wydarzeniach zmieniających sytuację polityczną kościoła zachodniego
      • 313 - Edykt Mediolański - edykt tolerancyjny cesarza Konstantyna proklamujący powszechną wolność religijną
      • 325 - Sobór nicejski I - określenie wyznania wiary (Credo).
      • 380 - Edykt Tesaloński - chrześcijaństwo trinitarne religią państwową cesarstwa, wskazanie na Damazego, biskupa Rzymu, i Piotra, biskupa Aleksandrii jako na osoby normatywne odnośnie wyznania.
    • praca Hieronima
      • uporządkowanie starołacińskich przekładów NT
      • tłumaczenie ST w Betlejem z wykorzystaniem napisanej przez Orygenesa Hexapi
  • problem Gen 3:15 - podstawa do wypatrzeń mariologii
    • Vulgata Clementina (1598) - Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum et semen illius: ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo ejus.
    • Biblia Wujka (1599) - Położę nieprzyjaźń między tobą: a między niewiastą: i między nasieniem twem, a nasieniem jej: ona zetrze głowę twoje, a ty czyhać będziesz na piętę jej.
    • Biblia Tysiąclecia V (2000) - Wprowadzam nieprzyjaźń między ciebie a niewiastę,pomiędzy potomstwo twoje a potomstwo jej: ono ugodzi cię w głowę, a ty ugodzisz je w piętę.
    • Nova Vulgata (1986) - Inimicitias ponam inter te et mulierem et semen tuum et semen illius; ipsum conteret caput tuum, et tu conteres calcaneum eius.
  • problem rogów Mojżesza na rzeźbie Michała Anioła
  • można powiedzieć też coś o drzeworytach Dura - może przygotować wydruki
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Albrecht_Dürer 
Eksponaty:
  • Biblia Klementynka - wczesne wydanie (za szybką)
  • fotografia rzeźby Michała Anioła pt. Mojżesza z Kaplicy Sykstyńskiej?

 

Dodatkowe badanie tekstów:

  • Biblia ks. Wujka, reprint - Gen 3:15, str. ...
  • Biblia Tysiąclecia - str ...
  • Wulgata Klementyńska - str ...
  • może Biblia Guttenberga - ???? str

 

 


Definicje:

  • Wulgata - stworzony na początki V wieku przez św. Hieronima łaciński przekład Biblii, mający istotny wpływ na kościół zachodni.

 #3.2

(*)

Temat: średniowieczne przekłady narodowe

  • W kościele zachodnim Biblia dostępna tylko jako lekcje czytane na mszach
    • Kodeks Gnieźnieński z XI wieku
  • Ciśnienie w kościele aby poznać, znać i zachowywać Biblię
    • historia waldensów
    • historia katarów i dominikanie jako odpowiedź kościoła rzymskiego
    • John Wycliffe i jego przekład z 1380, powstanie ruchu lollaardów
      https://pl.wikipedia.org/wiki/Lollardzi
  • Historia Jana Husa, spalenie na Soborze w Konstancji w 1415, spalenie Wycliff'a, husyci, husyci w Polsce
  • Jagiełło i jego żony:
    • stosunek Jagiełły do husytów, korespondencja z papieżem
    • pierwsza żona Jadwiga i Psałterz Floriański (łacina, niemiecki, polski przekład spisany przed 1399 r.)
      https://pl.wikipedia.org/wiki/Psałterz_floriański 
    • ostatnia, czwarta żona - Zofia i jej Biblia (rok 1455)
      https://pl.wikipedia.org/wiki/Biblia_królowej_Zofii
      • Biblia odnaleziona w XIX wieku na Węgrzech, w protestanckiej szkole mającej siedzibę w dawnym klasztorze
      • w latach 20 XX wieku wykonano fotografię
      • w czasie II Wojny manuskrypt zaginął, dziś mamy tylko fotografie
      • przekład zawiera większość ST, dokonany z języka czeskiego
  • Ważne wydarzenia określające koniec średniowiecza
    • 1453 - upadek Konstantynopola, oficjalne zamknięcie historii Cesarstwa Rzymskiego
    • 1455 - Johannes Gutenberg i jego wynalazek ruchomych czcionek
    • 1492 - odkrycie Ameryki, Nowego Świata
    • 1517 - wystąpienie Lutra dotyczące dyskusji 95 tez o odpustach
    • 1543 - w Norymbergi wydają "O obrotach sfer niebieskich" Mikołaja Kopernika

Eksponaty:

  • Apokalipsa Krzyżaków w formie średniowiecznego kodeksu
  • faksymilie Kodeksu Gnieźnieńskiego
    • na str 22 jest pozdrowienie anielskie skierowane do Marii: Ave Maria, gratia plena, Dominus tecum;
      benedicta tu in mulieribus,
    • można pokazać strony dopisane w XVI wieku - str. 19,21 - na tym przykładzie można pokazać metody datowania pism na podstawie czcionek (metoda paleograficzna)
  • faksymile przekładu Wilklifa z 1380 roku
  • ślicznie zrobiona kopia jednej strony Biblii Wiklifa
  • opracowanie Biblii Królowej Zofii z 1964 ? roku
    • która kolumna jest po polsku a która po czesku?
    • należy spróbować jakiś znany fragment Pisma i porównać ze współczesnym językiem polskim
    • opracowanie to próba odgadnięcia z którego przekładu czeskiego tłumaczono na polski

 

  • czcionki drukarskie, do pomacania, można sobie pobrudzić łapki
  • Biblię Gutenberga - ładny reprint dzieła z 1456 roku (a w Polsce, w Peplinie też jest jeden egzemplarz)

 

 


Definicje:

  • Inkunabuł - starodruk. Drukowane pomiędzy 1455 a około 1505 rokiem książki, mające układ przypominający rękopisy. Na początki XVI wieku drukarze zmienili formę na bardziej wygodną, zawierającą kartę tytułową, spis treści, wygodniejszą do czytania czcionkę.
    https://pl.wikipedia.org/wiki/Inkunabuł 
  • książka - ......
  • katarzy - 
  • waldensi
  • dominikanie - ... zakon kaznodziejów

 #4.

Renesans, odrodzenie i reformacja

 

 #4.1

Temat: Nowe czasy i Biblia na nowo dostępna dla ludzi

  • Wynalazek Gutenberga to II rewolucja informacyjna.
    • I rewolucja to rzymski system dróg, poczty i Pax Romana. Ponieważ był swobodny obieg idei ewangelia mogła się szybko rozprzestrzenić; III rewolucja to Internet i nasze czasy.
    • II rewolucja informacyjna to pojawienie się technologii druku. Drukarze nie mieli tylko czego drukować, więc drukowali co popadło.
    • W 2 tygodnie po przybiciu 95 tez były one znane w całych Niemczech.
    • Zasada content is king obowiązywał wcześniej!
  • Upadek wschodniego cesarstwa (Konstantynopol) sprawia pojawienie się na zachodzie rękopisów greckich.
  • Erazm przełożył NT na łacinę z manuskryptów greckich
    • intencja reformatorów jest dobrze pokazana na przykładze tekstu przedmowy Erazma
    • Tyndal i Luter tłumaczą z dzieł Erazma.
  • Krytyka tekstu NT. Kontynuatorzy prac nad tekstem greckim:
  • Textus Receptus - po wydaniu KJV w 1611 temat rozwoju TR praktycznie zamknięto. Co miano uzgodnić to uzgodniono. Ważne: prace nad TR wykonali ludzie pobożni, bojący się Boga. Do swojej pracy podchodzi bardzo poważnie.
  • Poliglota kompluteńska
    • Wydawana w 6 tomach, w latach 1517?-1522 cała Biblia jednocześnie w kilku językach: hebrajskim, łacińskim (Wulgata), greckiem.
    • to jest bardzo ładne dzieło, no i wielce ciekawe
    • szkoda, że nie ma reprintu - wydrukować stronę na wystawę
      https://pl.wikipedia.org/wiki/Poliglota_kompluteńska
  • Problemy z Wulgatą
    • pierwsze wydania Wulgaty: 
      Biblia Vulgata lovaniensis (Wulgata lowańska) 1547
      https://pl.wikipedia.org/wiki/Biblia_Vulgata_lovaniensis 
    • Wulgata Sykstyńksa 1590 jako problem - można przedyskutować postawę papiestwa względem Biblii
    • Wulgata papieża Klemensa 1592 - rozwiązanie problemu
    • ciekawostka: podobną pracę jak z NT Stephanus wykonał nad manuskryptami Wulgaty, ale katolicy jego pracę olali
    • neuVulgata z 1926
  • Kontrreformacja i atak na reformację
    • Sobór Trydencki (156?) i dekret o Biblii
    • dyskusja o kanonie 66, 72 a może więcej?
    • Oświeceniowe (a więc XIX wiek) ataki
      • Brooke Westcotta i Fentona Horta - i ich wydanie NT z 1881
      • Nestle Aland

Dodatki:

  • dyskusja o ataku oświeceniowców na TR
  • dyskusja o możliwości sfałszowania Kodeksu Synajskiego
  • dyskusja na temat: dlaczego w Hiszpanii reformacja się nie przyjęła?
  • Kanon i jest podziały -> jest mój materiał o tym !!!

Eksponaty:

  • Reprint Erazmowego tłumaczenia na łacinę razem z jego opracowaniem tekstu greckiego
    • przeczytać tłumaczenie przedmowy - jest karteczka włożona do reprintu
    • omówić błąd pierwszego tłumaczenia końcówki Ap
  • Reprint Poligloty kompluteńskiej - Nie ma!!! Może należy wydrukować kilka stron jako przykład, bo jest to piękne dzieło.
  • Reprint Textus Receptus, z 1555 wydania Stephanusowe z podziałem na rozdziały (rewelacja!)
  • Renesansowe, ale kieszonkowe wydanie ewangelii wg. greckiego Textus Receptus
  • współczesne wydania krytyczne tekstu greckiego NA
    • zwrócić uwagę na tekst grecki i ...
    • ... odnośniki i warianty, i ...
    • ... aparat krytyczny poniżej.
    • we wstępie lista uwzględnionych manuskryptów

 

·       

Definicje:

  • Tekst krytyczny (łac. editio maior) – redakcja naukowa i wydanie tekstu źródłowego dokumentu opatrzonego tzw. aparatem krytycznym, na który składają się merytoryczne przypisy wyjaśniające decyzje edytorskie wydawcy oraz przypisy bibliograficzne.
  • Aparat krytyczny (łac. apparatus criticus) – przypisu do wydawanego tekstu wyliczające warianty przekazane przez różne manuskrypty.
  • Textus Receptus (z łac. tekst przyjęty) – tekst grecki Nowego Testamentu opracowany przez Erazma, Teodora Beze, Roberta Estienne zwanego Stephanus oraz tłumaczy KJV a będący podstawą tłumaczeń.
    Uwaga: Wikipedia czasem kłamie! 

    https://pl.wikipedia.org/wiki/Textus_receptus

  • ..ss

#4.2

Temat: przekłady angielskie

  • Reformacja w Anglii - problem z Henrykiem i jego żonami
  • Przekład Tyndala 1525
    • przekład przypłacony życiem
    • ostatnie słowa Tyndala: "Panie, otwórz oczy królowi Anglii".
  • Przekład Mateusza ???
  • Przekład ołtarzowy - ???
  • Przekład Genewski 1560
    • nowoczesna forma i szata graficzna
    • Biblia na które zbudowano Amerykę - Pielgrzymi i purytanie
  • kontrreformacja - przekład Douay-Rheims 1582
    • Douay-Rheims - jezuici w akcji
    • Przykład tłumaczenia: "chleba naszego eucharystycznego daj nam"
  • Przekład .....
  • KJV i zakończenie prac nad TR

 


 Dodatkowe tematy do dyskusji:

  • Szaty graficzne Biblii: porównanie Tyndala 1525, Genewskiej 1560, KJV 1611

Eksponaty:

  • Reprint przekładu Tyndala
    • drukowany był w Europie i przemycany w workach ze zborzem, więc dlatego taki mały
    • warto zwrócić uwagę na styl - przypomina średniowieczny manuskrypt
  • Biblia Genewska i Biblia Pielgrzymów (1560)
    • drukowana w 1560 w Genewie
    • zwrócić uwagę na jej nowoczesność wydania w porównaniu z wydanym tylko 35 lat wcześniej przekładem Tyndala
  • reprint przekładu – Douay-Rheims 1582
  • Dobrej jakości reprint KJV z 1611
    http://pl.wikipedia.org/wiki/KJV
    • warto zwrócić uwagę na formę wydania zawierającą genealogie, tablice z pomocami
    • podobieństwo innych Biblii - tamki, streszczenia rozdziałów.....
  • hexapia różnych wersji angielskich - ale to chyba XVII albo i XVIII wiek. Rewelacja o ile jest na wystawie.

·       

Definicje:

  • kontrreformacja - ....
  • jezuici
  • Sobór Trydencki - 
  • Dekret o Biblii -

 

#4.3

Tematy: przekłady niemieckie

  • przekład Lutra NT z 1522 i całość z 1534
  • znaczenie przekładu Lutra dla standaryzacji języka niemieckiego
  • pietyści i purytanie - Biblia Bacha
  • przekład Lutra z 1534 roku
    • pokazać dziwny zapis daty
    • pokazać drzeworyty Dura
      • str. 191 - dwóch świadków 
      • str. 196 - wielka nierządnica na bestii
  • XIX wieczne wydania Biblii Lutra (ze śmietnika)
  • faksymile osobistej Biblii Bacha
    • Bach podpisał się na stronie tytułowej: w rogu jest jego autograf i data 1733
    • to nie tylko Biblia ale również komentarz teologiczny Abrahama Colovi. -> kolumna. 45 (numerowane są kolumny a nie strony) - jest tam werset o Gen 4:2 Kainie "Und sie fuhr fort und gebar Habel, seinen Bruder. Und Habel ward ein Schäfer, Kain aber ward ein Ackermann". BT: "A potem urodziła jeszcze Abla, jego brata. Abel był pasterzem trzód, a Kain uprawiał rolę". Widać, że dużą czcionką jest tekst Pisma, a małą komentarz do tego wersetu.
    • pieczęć seminarium w St. Luis z 1938 roku - kolumna 7
    • uwawa Bacha - kolumna 27
    • wykreślenie przez Bacha błędnego komentarza do Gen 3:6 - kolumna 31
      Fragment wykorzystany w kantatach 
      • Widerstehe doch der Sünde, BWV 54 (1711), Przeciwstawiaj się grzechowi
      • Siehe zu, dass deine Gottesfurcht nicht Heuchelei sei, BWV 179 (1723 rok), Bacz, aby pobożność twoja nie stała się obłudą
      • Poniżej oddaję układ tego w tekście aby łatwiej było to znaleźć
        • Genesis 3:6 (Biblia Lutra 1545, układ w Biblii Bacha
          [-------------------------] und nahm von der Frucht und aß
          [-------------------------------------------------------------------]
          [-------------------------------------------------------------------]
          und gab ihrem Mann auch davon,
          [-------------------------------------------------------------------]
          [-------------------------------------------------------------------]
          [-------------------] und er aß. [----------------------------------]
          [-------------------------------------------------------------------]
          [-------------------------------------------------------------------]

          Księga Rodzaju 3:6, wg. Biblii Gdańskiej
          (6) A gdy kobieta spostrzegła, że owoc drzewa był dobry do jedzenia
          i miły dla oka, a drzewo godne pożądania dla zdobycia wiedzy,
          [----------------------] wzięła z niego owoc i zjadła;
          [-------------------------------------------------------------------]
          [-------------------------------------------------------------------]
          dała też swemu mężowi, który był z nią;
          [-------------------------------------------------------------------]
          [-------------------------------------------------------------------]
          [--------------] i on zjadł. [--------------------------------------]
          [-------------------------------------------------------------------]
    • poprawka błędu drukarskiego - kolumna 47
    • koniec I cześci - kolumna 2378
    • Psalmy - koluna 225 (w drugiej części)
    • Ps 150 - kolumna 873
    • Komentarz Bacha do 1Krn 25
      Ten rozdział stanowi rzeczywisty fundament wszelkiej podobającej się Bogu muzyki kościelnej”.
    • Komentarz Bacha do 1 Kronik 28:21
      Znakomity dowód na to że, poza innymi elementami nabożeństwa, muzyka także została ustanowiona przez Ducha Bożego za pośrednictwem Dawida.
    • Komentarz Bacha do 2 Kronik 5:13
      Tam, gdzie jest nabożna muzyka, Bóg zawsze jest obecny ze swoją łaską”.
    • Historia Biblii Bacha:
      • 1830 - rodzina Frankenmuth nabywa Biblię Bacha w 1830 roku w Michigen
      • 1934 - pastor Christian G. Riedel rozpoznaje w posiadanym przez rodzinę Frankenmuth osobistą Biblię Bacha
      • 1938 rodzina Frankenmuth przekazuje do Concordia Seminary Library in St. Louis, Missour gdzie jest przechowywana do dziś
      • 1997 - powstaje projekt wydania faksymile Biblii
      • 2016 - druk faksymile Biblii w drukarni diecezjalnej w Peplinie.

 

Definicje:

  • pietyści - 
  • purytanie - 
  • kantata - 

 

 

#5.

Polskie przekłady

 

 #5.1

Temat: Polskie przekłady renesansowe

  • Reformacja w Polsce
    • od 1525? roku nabożeństwa w Gdańsku wg. tego jak nauczał dr Luter w Wittenberdze
    • postawa szlachty polskiej
    • 1555 - sejm w Piotrkowie - postulat szlachty protestanckiej dotyczące uniezależnienia kościoła w Polsce od papieża
    • Konfesja Sandomierska 1570 - wspólne wyznanie ewangelików polskich
      Wiki: Konfesja sandomierska
    • Konfederacja warszawska (1573) - uchwała sejmowa dająca gwarancję wolności wyznania 
      Wiki: Konfederacja warszawska
  • Stanisław Murzynkowski
    • student w Wittenberdze
    • sekretarz na dworze księcia Albrecht Hohenzollern
    • pierwszy polski przekład NT z języka greckiego z 1545 roku
  • Wyścig - kto pierwszy wyda, ten zarobi, bo content is king
    • Biblia Leopility, czyli ks. Nycz z Lwowa, bał się wydać pod nazwiskiem
    • Biblia Brzeska - opowiedzieć historię sfinansowania nakładu przez Michała Radziwiła i spalenia nakładu przez Michała Radziwiłła syna
    • jeden z egzemplarzy zachował się w kościele ewangelickim w Katowicach
  • przekład Budnego - Arianie, współpraca z rabinami
  • kontreformacja
    • Sobór Trydencki i ???? 1563?? Dekret o Biblii ??? (kanon, Wulgata!!!)
    • kard Hozjusz.... i 
    • przekład ks Wujka i jego uzgadnianie z Biblią Klementynką po śmierci tłumacza
    • przekład Biblii Gdańskiej 1632 - jej wpływ na kościół w Polsce, jej uwspółcześnienie w 2014 roku

Eksponaty:

  • faksymile NT Murzynkowskiego 1545
  • Biblia Leopoliyty z 1562 - świetna kopia, więc można poczytać ale trudne to zadanie bo pisane szwabią
    • pokazać drzeworyty
    • 592 - dwóch świadków
    • str. 595 - kobieta na bestii
  • Biblię Brzeską z 1563 - dobra kopia, co ciekawego w muzeum parafialnym (było otwarte) można sobie zobaczyć jedne z niewielu zachowanych egzemplarzy w naturze a nie tylko reprincie.
  • Biblię w przekładzie Szymona Budnego - dobra kopia
  • Biblię ks. Wujka z 1595 albo coś koło tego - dobra kopia
  • Biblię Grańska z 1632 - co już spokojnie się ją czyta, jak wcześniej się Leopolitę spróbuje.

·       

#5.2

Temat: przekłady słowańskie

  • skąd wyszli i dokąd doszli Cyryl i Metody. Kiedy?
  • rola alfabetu w życiu narodu (przypomnieć rolę pisma)
  • wpływy kościoła wschodniego na Polskię w czasach Piastów
    • !!! ponoć nawet osobne biskupstwa były
    • na Morawach przetrwały dłużej - pewnie dlatego w XIV wieku Czesi mieli już 30 przekładów Biblii

Tematy dodatkowe do dyskusji:

  • Języki na ziemi
    • w latach 80 było jeszcze 6 tys. językow, Biblia była przetłumaczona na 20 tys.
    • dziś jest tylko 4 tys. języków a Biblia jest przetłumaczona na 4 tys.
    • A Pan Jezus powiedział, że ...... ta ewangelia będzie ... - i niektórzy to rozumieją dość dosłownie wspierając tłumaczenie.
  • Misja Wylklyfa ? dziś. Działalność Biblijnego Stowarzyszenia Misyjnego
    • Biblia dla Chakasów
    • Biblia dla ludu Seimat - Beata Woźny i 18 lat jej pracy na wyspach Ninigo na Pacyfiku (Papui Nowa Gwinea)
    • Biblia dla Tuaregów - dlaczego przujęto alfabet łaciński

 

 

Eksponaty:

  • ikona z Cyrylem i Metodym
  • kartka z głagolicą, cyrylica i alfabetem greckim jako podstawą
  • Biblia ....
  • Biblia ....

 

może zdobyć jeszcze

  • jakąś Biblię po Arabsku - może być przydatna w naszych czasach
  • Biblię po .... dziwny język, żeby były dziwne znaczki - pewnie Jurek Marcol coś nam może dać. Np. to co robili polacy.

 

 #5.3

Tematy: współczesne przekłady polskie

  • Kluczowe przekłady współczesne
    • Biblia Tysiąclecia i jej znaczenie dla kultury
      • ciekawostka: błąd na stronie tytułowej pierwszego wydania
      • praca ks. Pietkiewicza - polecam
      • rola ks. Blachnickiego i przemyty ze Szwecji w po roku 1985 - sprowadzony około 800 tys. ezg. !
      • łączny nakład to coś koło 4mln
    • Biblia Warszawska 1974
    • pokazać konfesyjność tych przekładów na przykładzie Rz5:1 lub Mt 28:19
    • Gedeonici i ich Biblii (w Polsce BW i UBG)
  • Przekłady bardzo współczesne
    • UBG, EIB
      • pokazać błędy w tłumaczeniu: Mt28:19, 1Kor2:14
    • ......
    • TPNP
    • Słowo Życia
    • dziwactwa: Dobra czytanka, Biblia Ślązaka
  • opowiedzieć coś o audiobookach
    • Superprodukcja
    • nagrania UBG, EIB, BT dla niewidomych
  • opowiedzieć o ebookach i systemach on-line
    • biblia.apologetyka.com
    • biblia.oblubienica.eu

 


 

Dyskusja dodatkowych tematów:

  • do kiedy w Polsce używano Szwabachy?
    • na przykładzie BG 1812? 1868?

 

 Eksponaty:

  • Tysiąclatka
    • fajnie było by porównać wydania IV i V bo zmienił się skład i szata graficzna
    • fajnie jest porównać przypis do Mt 28:19 w III i V wydaniu bo widać, że coraz bardziej fałszują (podobie z przypisem do Gen 3:15, a może i do Gen 8 (potop).
  • UBG - dlaczego odświeżono stare tłumaczenie - historia Józefa Westa, misjonarza z Teksasu pracującego od 25 lat w Polsce.
  • Słowo Życia - pokazać parafrazę
  • Dobra czytanka wg. ziomka Janka - jeszcze większa parafraza
  • Biblia Ślązaka
  • Biblia motocyklisty, Biblia metalowca - wydania specjalne przekładu pastora Zaręby

 

  • Biblia językiem Braila?

Kategorie: biblia, historia, _blog


Słowa kluczowe: nowy testament, textus receptus, wulgata, manuskrypt, unicjała, minuskuła, manuskuła, kodeks, wystawa biblii


Komentarze: (0)

Skomentuj notkę

Disclaimers :-) bo w stopce coś wyglądającego mądrze można napisać. Wszystkie powyższe notatki są moim © wymysłem i jako takie związane są ze mną. Ale są też materiały obce, które tu przechowuję lub cytuje ze względu na ich dobrą jakość, na inspiracje, bądź ilustracje prezentowanego lub omawianego tematu. Jeżeli coś narusza czyjeś prawa - proszę o sygnał abym mógł czym prędzej naprawić błąd i naruszeń zaniechać.