27 maj 2020 (środa), 12:52:52

Słownik terminów przydatnych na Wystawie Biblii

Na szybko wrzucam wersję roboczą z przed dwóch lat. Dlaczego? Bo zaczynam pracować nad nową.

Słownik przydatny na Wystawie Biblii

  1. Biblia, Pismo Święte- zbiór ksiąg, spisanych pierwotnie w językach hebrajskim, aramejskim i w greckim, uznawanych przez wielu ludzi za pisma natchnione przez Boga. Słowo Biblia pochodzi z greckiego słowa βιβλία, biblia – księgi, a to liczba mnoga od słowa βιβλίον, biblion – oznaczającego zwój papirusu, księgę.
  2. Pergamin – materiał pisarski wyrabiany ze skór zwierzęcych.
  3. Welin– bardzo cienki, delikatny pergamin wytarzany ze skór cielęcych.
  4. Zwój– pierwotna postać książki w formie długiej wstęgi nawiniętej na dwa drążki.
  5. Kodeks– stosowana od I wieku jedna z form książki, zbiór kart złączonych (szytych, klejonych) na brzegu nazywanym grzbietem książki. Karty kodeksu zrobione są z papirusu, pergaminu lub papieru.
  6. Masora– system dopisywania samogłosek do spółgłoskowego pisma hebrajskiego oraz metody zabezpieczenia treści poprzez wprowadzenie na marginesach dodatkowych informacji (coś jak dziś sumy kontrolne w systemach komputerowych).
  7. Masoreci- żydowski ruch religijny skupiający się na zachowaniu i wiernym przepisywaniu pism. Masoreci pomiędzy IV a IX wiekiem stworzyli masorę.
  8. Kodeks z Allepo– najstarszy z zachowany przez społeczność Żydów (prawdopodobnie z IX wieku) kodeks zawierający wszystkie pisma ST zapisane w masorze.
    http://pl.wikipedia.org/wiki/Kodeks_z_Aleppo
  9. Kodeks Leningradzki– przechowywany w Petersburgu (dawniej Leningrad) a pochodzący z XI wieku kodeks zawierający całość ST.
    http://pl.wikipedia.org/wiki/Kodeks_Leningradzki
  10. Pismo spółgłoskowesposób zapisu języka bez wykorzystania samogłosek używany głownie w językach semickich: arabskim, hebrajskim, aramejskim.
  11. Tora - pięć pierwszych ksiąg Biblii, (stąd także właściwe nazwy: Pięcioksiąg, Pentateuch). Tora to najważniejszy tekst objawiony judaizmu.
  12. Zwój– pierwotna postać książki w formie długiej wstęgi nawiniętej na dwa drążki.
  13. Manuskrypt– (łac. manuscriptum 'rękopis' od manus 'ręka' i scriptum 'rzecz napisana) – zapisany odręcznie tekst, zwykle zabytkowy zwój, kodeks, książka lub dokument pochodzących z okresu przed upowszechnieniem się druku.
  14. Esseńczycy– jedne z żydowskich stronnictw religijnych działający w czasach Jezusa w Izraelu. Jedną z czynności, którą zajmowali się było przepisywanie Pism co wyjaśnia ukrycie zbiorów biblioteki świątyni Jerozolimskiej blisko jednej z ich siedzib, w Qumran.
  15. Biblia Hebraica Stuttgartensia, BHS - współczesne wydania krytyczne ST, z których tłumaczy się na języki narodowe. W Stuttgarcie mieści się instytut (Deutsche Bibelgesellschaft) który je wydaje.
    http://pl.wikipedia.org/wiki/Biblia_Hebraica_Stuttgartensia
  16. Genealogia(z Greki γενεά, genos – "ród" oraz λόγος, logos – "słowo", "wiedza") – jedna z nauk pomocniczych historii, zajmująca się badaniem więzi rodzinnych między ludźmi.
  17. Prozelita– człowiek szukający Boga, który rozpoznał Stwórcę w Bogu Izraela i przyłączył się do ludu Izraela poprzez obrzeżanie i życie z zachowywaniem praw zapisanych w Torze.
  18. Septuaginta, LXX(z łac. siedemdziesiąt) – pochodzący z III w. p.Ch. przekład Tory i innych pism hebrajskich na grekę. Nazwa nawiązuje do legendy o powstaniu dzieła, a oznaczenie LXX to zapisana liczbami rzymskimi liczba 70.
    http://pl.wikipedia.org/wiki/Septuaginta
  19. Faksymile- (od łac. fac simile, dosł. „czyń podobnie”) - reprodukcja w miarę dobrze oddająca oryginał, tj. starająca się zachować jej treść, braki, format, korekty, notatki i znaki umieszczone w manuskrypcie. Nie mylić z reprintem.
    http://pl.wikipedia.org/wiki/Faksymile
  20. Reprint– przedruk, ponowny wydruk - ponowne opublikowanie utworu, bez zmiany treści lub z niewielkimi zmianami (usunięcie błędów drukarskich, dodanie informacji o redakcji). Na wystawie reprinty starają się oddać charakter pierwszych wydań, czyli być wykonane w takiej samej technologii, na podobnym papierze, z zachowanie formatu i okładki.
  21. Józef Flawiusz(gr. ᾿Ιώσηπος Φλαύιος, 37-94) – żydowski historyk pochodzący z rodziny kapłańskiej. Autor ważnych dla historyków dzieł, między innymi: „Dziejów starożytnego Izraela” oraz „Dzieje wojny żydowskiej przeciwko Rzymianom”.
  22. Heinrich Graetz(ur. jako Tzvi Hirsh Graetz 1817- 1891) – niemiecki uczony pochodzenia żydowskiego, autor pierwszej syntetycznej „Historii Żydów” od czasów biblijnych do czasów mu współczesnych.
  23. Talmud(hebr. ‏תלמוד‎ talmud – nauka) – jedna z podstawowych ksiąg judaizmu, napisana w języku aramejskim, jest komentarzem do Tory, w którym wyjaśniono, jak przestrzegać prawa zawartego w Torze w warunkach po zburzeniu świątyni Jerozolimskiej i po wypędzeniu Żydów z Palestyny na początku II wieku. Pełni rolę katechizmu. Talmud składa się z dwóch części: Miszny i Gemary.
  24. Misznato spisany zbiór odpowiedzi napisanych przez rabinów do wiernym, którzy zapytywali, jak interpretować praktycznie określone zapisy zawarte w Torze.
  25. Gemarato bardzo obszerny komentarz do poszczególnych fragmentów Miszny, jeszcze bardziej precyzyjnie ustalający właściwe zachowanie pobożnego Żyda w danej sytuacji.
  26. Targumu- ??? definicja jest chyba przy w Poliglocie Kompuleńskiej !!!
  27. Proroctwo– objawienie woli Boga.
  28. Wybór– wskazanie jednego spośród wielu.
  29. Paleografia– nauka zajmująca się badaniem rozwoju pisma w procesie historycznym, a także badaniem środowiska, w jakim tworzono teks, jak również rozpoznawaniem skrótów i rozszyfrowywaniem dawnego pisma.
  30. Krój pisma– charakterystyczny obraz kompletu znaków pisma o jednolitych podstawowych cechach graficznych: stylu, rytmie, proporcji, dukcie, układzie lub kształcie szeryfów, właściwościach optycznych (czytelności) itp. Może mieć wiele odmian, czasami nawet znacznie różniących się od kroju podstawowego, lecz nadal zachowujących w sposób konsekwentny podstawowe założenia graficzne danej rodziny krojów.
  31. Czcionka– rodzaj nośnika pojedynczych znaków pisma drukarskiego, podstawowy materiał zecerski używany w technice druku wypukłego.
  32. Font(ang., z łac. fonsźródło) – komputerowy zestaw czcionek o określonych wspólnych cechach zapisany w postaci elektronicznej.
  33. Majuskuła– krój pisma zawierający tylko wielkie, kwadratowe litery.
  34. Minuskuła– pismo zawierające małe i wielkie litery, wprowadzone od IX wieku.
  35. Nomina Sacra- skróty świętych imion w greckich i łacińskich rękopisach; pojawiają się również na obrazach i ikonach. , Święte imiona skracano nadkreślając litery.
  36. Świadek tekstu– zachowany mały fragment tekstu, którego datowanie służy do ustalenia daty powstania dzieła zachowanego tylko w późniejszych kopiach.
  37. Ojcowie Apostolscy– pisarze chrześcijańscy, którzy tworzyli bezpośrednio po czasach apostolskich (przełom I i II wieku, pierwsza połowa II wieku) i powoływali się na autorytet apostołów Chrystusa, lub ich bezpośrednich uczniów. Nie mylić z Ojcami Kościoła (pojęcie katolickie), do których zaliczani się również późniejszych nauczycieli do św. Augustyna (V wiek) a nawet św. Tomasza (wiek XIII).
  38. Sekcje Ammoniusza- podział tekstu czterech Ewangelii na perykopy umieszczany na marginesie rękopisów. W greckich rękopisach numery Sekcji Ammoniusza oddawane były przy pomocy liter alfabetu greckiego, a pod nimi podawano zwykle numery odpowiadających im Kanonów Euzebiusza.
    http://pl.wikipedia.org/wiki/Sekcje_Ammoniusza
  39. Kanony Euzebiusza– system oznaczeń paralelnych tekstów (perykopami) Ewangelii, opracowany w IV wieku przez Euzebiusza z Cezarei.
    http://pl.wikipedia.org/wiki/Kanony_Euzebiusza
  40. Wulgata– stworzony na początki V wieku przez św. Hieronima łaciński przekład Biblii, mający istotny wpływ na kościół zachodni.
  41. Poliglota(gr. polýglōttos, polýglōssos – „wielojęzyczny”) – wielojęzyczne wydanie całości lub części Pisma Świętego obejmujące tekst w kilku wersjach językowych zarówno oryginalnych jak i tłumaczonych, służących głównie celom krytyki tekstu.
    http://pl.wikipedia.org/wiki/Poliglota_(Biblia)
  42. Hexapla– (gr. Εξαπλά – „sześciokształtna”) – datowana na lata czterdzieste III wieku, zachowana we fragmentach, poliglota opracowana przez Orygenesa. Zawierała sześć umieszczonych obok siebie sześć kolumn tekstu ST: oryginał hebrajski, transkrypcja tekstu hebrajskiego na język grecki i 4 przekłady na język grecki, w tym Septuaginte.
  43. http://pl.wikipedia.org/wiki/Hexapla
    http://pl.wikipedia.org/wiki/Orygenes
  44. Neowulgata(łac. Nova Vulgata) – ukończony w 1979 roku przekład Biblii na łacinę, będący zrewidowaną i poprawioną wersją Wulgaty. Przekład dokonany z inicjatywy kościoła rzymskokatolickiego.
  45. Waldensi– ugrupowanie chrześcijańskie żyjące na południu Francji, a później, za sprawą prześladować kryjące się w dolinach Alpejskich, potrafiące wykazał swoją ciągłość od czasów apostolskich Uwaga: nie jest prawdą jakoby wyznanie pochodziło od Piotra Waldo, który raczej był kaznodzieją tego istniejącego dużo wcześniej ugrupowania.
  46. Dominikanie– założony 1216 roku przez Dominika Guzmana katolicki zakon księży kaznodziejów.
  47. Lollardzi, lollardowie– religijny ruch w Anglii i Szkocji w XIV i XV w., powstały pod wpływem nauk Jana Wiklefa, głoszący ewangelię poprzez czytanie przez wędrownych kaznodziei ludziom przepisywanych fragmentów tłumaczenia Biblii na zrozumialy dla nich język. Nazwa lollardzi wywodzi się z języka średnioholenderskiego, gdzie lollen oznaczało mamrotanie, mówienie szeptem.
    http://pl.wikipedia.org/wiki/Lollardzi (ale uwaga: Wikipedia też kłamie, bo historię piszą zwycięzcy!)
    http://en.wikipedia.org/wiki/Lollardy
  48. Krzyżacy– powstały na fali XI wiecznych krucjat niemiecki katolicki zakon rycerski. W rzeczywistości sprawna organizacji, coś jak dzisiejsza korporacja, w związku z czym stosunkowo łatwo było jej w 1525 roku przekształcić się w pierwsze luterańskie państwo wyznaniowe (Prusy Książęce) wchodzące w skład Korony Polskiej.
  49. Inkunabuł– starodruk. Drukowane pomiędzy 1455 a około 1505 rokiem książki, mające układ przypominający rękopisy. Na początki XVI wieku drukarze zmienili formę na bardziej wygodną, zawierającą kartę tytułową, spis treści, wygodniejszą do czytania czcionkę. Zrezygnowano również z kalofonów.
    http://pl.wikipedia.org/wiki/Inkunabuł
  50. Kalofon– krótki dopisek na końcu manuskryptu informujący kto napisał to dzieło albo kto i gdzie je przekopiował.
  51. Pismo gotyckie– rodzina krojów pisma opartych na alfabecie łacińskim, o łamanych i bardzo ozdobnych konturach. Początki tego pisma datuje się na XI wiek, a w powszechnym użyciu pismo gotyckie występowało od XIII wieku i używane było w Europie do późnego średniowiecza.
  52. Szwabacha(niem. Schwabacher) – pismo gotyckie, które dało początek narodowemu pismu niemieckiemu stosowanemu do naszych czasów. Drukarze w XVI wieku adoptowali szwabachę dla potrzeb alfabetu polskiego w celu zapisu tekstów w języku polskim, w odróżnieniu od antykwy, która służyła do zapisu tekstów łaciny.
  53. Tekst krytyczny(łac. editio maior) – redakcja naukowa i wydanie tekstu źródłowego dokumentu opatrzonego tzw. aparatem krytycznym, na który składają się merytoryczne przypisy wyjaśniające decyzje edytorskie wydawcy oraz przypisy bibliograficzne.
  54. Aparat krytyczny(łac. apparatus criticus) – przypisy do wydawanego tekstu wyliczające warianty przekazane przez różne manuskrypty.
  55. Textus Receptus(z łac. tekst przyjęty) – tekst grecki Nowego Testamentu opracowany przez reformatorów kościoła: Erazma, Roberta Estienne zwanego Stephanusem, Teodora Bezy oraz tłumaczy KJV, a będący podstawą wielu protestanckich tłumaczeń.
    Nazwa ta jest późniejsza, pochodzi z przedmowy wydania Elzewira z 1633 roku, gdzie napisano: „Textum ergo habes, nunc ab omnibus receptum: in quo nihil immutatum aut corruptum damus (tekst, który masz, jest teraz przez wszystkich przyjęty, w którym niczego nie zmieniliśmy ani nie uszkodziliśmy)”.
    Uwaga: Wikipedia czasem kłamie, a czasem artykuły są tendencyjnie napisane. Przykład jest tu:
    http://pl.wikipedia.org/wiki/Textus_receptus
  56. Poliglota kompluteńska– pierwsza drukowana poliglota zawierająca całość tekstu biblijnego w trzech wersjach językowych: hebrajskiej, aramejskiej, łacińskiej (tłumaczenie Wulgaty) oraz greckiej. Nazwa kompluteńska wywodzi się od łacińskiej nazwy miejscowości Alcalá de Henares (łac. Complutum) będącej obecnie przedmieściem Madrytu. Została ona wydana w dość znacznym jak na owe czasy nakładzie 600 egzemplarzy.
  57. Targum– (hebr. „tłumaczenie) – to wypowiadane przez rabina parafrazy, wyjaśnienia i rozwinięcia żydowskiej Biblii, przekazywane we wspólnym języku słuchaczy, którym początkowo był często aramejski. W czasach Jezusa wśród Żydów następowała zmiana używanego w mowie języka i hebrajski zanikał za to w użyciu dominował się aramejski. Spisane tłumaczenia zachowały się wśród Żydów w formie manuskryptów.
  58. Wulgata sykstyńska– wydanie Wulgaty z roku 1590 autoryzowane przez papieża Sykstusa V. Wydanie to zawiera bardzo dużo błędów, dlatego jezuici wykupili nakład przez co istniejące dziś egzemplarze są bardzo rzadkie i drogie.
  59. podjęli pracę nad poprawieniem tekstu co zaowocowało wydaniem 1592 roku Wulgaty klementyńskiej.
  60. Biblia Klementyńska– po wydaniu Wulgaty sykstyńskiej jezuici upoważnieni przez kardynałów i biskupów próbowali zapobiec rozprzestrzenianiu się jej, jednocześnie przystępując do poprawienia tekstu. Ich wydanie z 1592 nosi nazwę Biblii klementyńskiej, choć na stronie tytułowej dalej figuruje imię Sykstusa V (Sixti V)
  61. Ligatura– połączone litery alfabetu drukowane bądź kreślone w postaci jednego wspólnego, nowego znaku. W języku polskim praktycznie występuje tylko w niektórych czcionkach (np. Times), w połączenie liter „f” i „i” w sposób taki, w którym kropka nad „i” jest wspólna z zawijasem litery „f”. W angielskim mamy: A + E à Æ, æ; w niemieckim fs à ß. Z ligatur pochodzą powszechnie używane znaki @ à At i & à
  62. Zecer – Zecer (inaczej składacz, niem. Setzer, od setzen: posadzić, usadowić, składać, stawiać) – wysoko kwalifikowany pracownik wykonujący skład czcionek na potrzeby druku.
  63. Litografia – technika druku płaskiego, gdzie rysunek przeznaczony do powielania wykonuje się na kamieniu litograficznym.
  64. Typografia – jedna najstarszych z technik druku wypukłego za pomocą farb naniesionych na wypukłą formę drukowych jest bezpośrednio na podłoże (papier, pergamin, itp.) technika stosowana przed wprowadzeniem ruchomych czcionek Gutenberga gdy wykonywano drzeworyt i za jego pomocą wykonywano druk.
  65. Biblia Lutra– pod tym pojęciem kryje się przekład Marcina Lutra na niemiecki wydany pierwszy raz w 1522 (Nowy Testament) i w 1534 (całość) a poprzez wielokrotne wznowienia mający istotny wpływ na język i kulturę niemiecką.
  66. Drzeworyt– technika graficzna dająca możliwość do druku wypukłego. Drzeworytem nazywa się również rysunek uzyskaną tą techniką.
  67. Albrecht Dürer(1471-1528) – niemiecki malarz, grafik, rysownik i teoretyk sztuki, uważany za najwybitniejszego artystę niemieckiego renesansu.
  68. Lucas Cranach starszy– (1472-1553) – niemiecki malarz i grafik epoki renesansu, zwolennik reformacji, przyjaciel Lutra. W pewien sposób konkurent Dürer’a i jednocześnie jego uczeń.
  69. Tiara- papieska korona, składająca się z trzech diademów (obręczy ze złota), wysadzana kamieniami szlachetnymi i perłami, ozdobiona na szczycie małym krzyżem. Symbolizuję władzę papieża nad niebem, ziemią i czyśćcem (światem podziemnym)
    http://pl.wikipedia.org/wiki/Tiara
  70. Pietyści- … !!!! tu to powinno być bo Bach był pietystą, pietyści też są pod Cieszynem
  71. Purytanie- …
  72. Luteranizm– doktryna teologiczna zapoczątkowana w Wittenberdze przez Marcina Lutra i skupionych wokół niego reformatorów, której przejawem są kościoły luterańskie.
  73. Kalwini– reformacyjny kierunek teologiczny wypracowany w Genewie przez Jana Kalwina i jego zwolenników obecny dziś w kościoła reformowanych, kalwińskich, prezbiteriańskich, ale również baptystycznych i konserwatywnych wspólnotach wolnych.
  74. Arianizm– nurt teologiczny w chrześcijaństwie odrzucający katolicką naukę o Trójcy Świętej. W pierwszych wiekach kościoła utożsamiany z nauką żyjącego w III wieku Ariusza z Aleksandrii, w czasach reformacji z jednym z nurtów protestantyzmu.
  75. Jezuici(łac. Societas Iesu) – męski papieski zakon apostolski założony w połowie XVI w. przez Ignacego Loyolę. Cechą charakterystyczną jest dyspozycyjność do służenia papieżowi we wszelkich możliwych dziedzinach, a zwłaszcza w zadaniach najtrudniejszych; w związku z tym nie ma ściśle ustalonego zakresu działania, gdyż wyznaczają go znaki czasu. Było i jest najpotężniejszym, a obecnie też najbardziej liberalnym zgromadzeniem zakonnym.
  76. Język staro-cerkiewno-słowiański– najstarszy literacki język słowiański, formujący się od połowy IX wieku i oparty głównie na słowiańskich gwarach z dzisiejszych okołic Macedonii. Język ten stał się podstawą literacką języków: bułgarskiego, rosyjskiego, serbsko-chorwackiego, jest spokrewniony ze współczesnym językiem bułgarskim i macedońskim. Św. Cyryl i św. Metody, w X uczynili go językiem liturgicznym chrześcijan obrządku słowiańskiego.
  77. Święty Cyryl i Święty Metody - pochodzący z Grecji lub Macedonii misjonarze, którzy w IX wieku prowadzili misje chrystianizacyjne na ziemiach zamieszkanych przez Słowian. Działalność misyjna natrafiała na opór struktur kościoła łacińskiego, przez co Cyryl był nawet więziony przez duchowieństwo niemieckie.
  78. Cyrylica– pismo alfabetyczne służące do zapisu języków wschodniosłowiańskich, większości południowosłowiańskich i innych, współcześnie używane w języku rosyjskim, bułgarskim, serbskim, przez jakiś czas cyrylicom zapisuje się też pismo kazaskie i uzbeckie, a nawet niektóre języki tureckie.
  79. Głagolica– najstarsze pismo słowiańskie, którego stworzone przez Cyryla i Metodego, którzy w w IX wieku za jego pomocą zapisywali teksty liturgicznie dla Słowian. Bazuje na greckim alfabecie.
  80. Biblia Tysiąclecia– polski, katolicki przekład Biblii z języków oryginalnych zainicjowany przez benedyktynów tynieckich z Krakowa, wydany przez Pallottinum po raz pierwszy w roku 1965. Pierwsze tłumaczenie całej Biblii na język polski w Kościele katolickim od ponad 350 lat, czyli od Biblii ks. Wujka, pierwsze tłumaczenie w całości z języków oryginalnych.
  81. Biblia Warszawska– do niedawna najpopularniejszy w Polsce protestancki przekład Pisma Świętego zwany też „brytyjką” od faktu, że przygotowany był w 1975 roku przez Brytyjskie i Zagraniczne Towarzystwo Biblijne w Warszawie, aby dać protestantom nowy przekład w miejsce używanej, a coraz trudniejszej do zrozumienia Biblii Gdańskiej. Biblia Warszawska a zwłaszcza jej NT drukowany i rozprowadzany był przez wiele lat przez polskich Gedeonitów.
  82. Konkordancja – alfabetyczny spis wyrazów znajdujących się w jakimś dziele literackim, w szczególności w Biblii, jej części lub w księdze. Obecnie w zaniku w uwagi rozpowszechnienia się tekstów cyfrowych i cyfrowych systemów wyszukiwania.
  83. Konkordancja Stronga- > może w innym dziale to dać? !!! Zawiera 8674 hebrajskich słów użytych w ST i 5624 słów greckich w NT.
  84. Słownik Webstera- !!!!
  85. Przekład interlinearny, interlinia– tłumaczenie, w którym obok siebie znajdują się: oryginał i dosłowne tłumaczenie kolejnych. Dodatkowo przy każdym słowie mogą być też umieszczone inne informacje, takie jak zapis fonetyczny lub kody gramatyczne słowa.
  86. Przekład dosłowny– przekład, w którym próbuje się oddać słowo za słowo, z (o ile to możliwe) dokładnym oddaniem stylu gramatycznego każdego słowa.
  87. Przekład literacki– przekład, w którym tekst literacki ukształtowany w jednym języku zostaje zrekonstruowany w systemie innego języka naturalnego.
  88. Parafraza– swobodna przeróbka tekstu lub tłumaczenia, która rozwija lub modyfikuje treść oryginału, zachowując jednak jego zasadniczy sens.
  89. Uwspółcześnienie– dostosować starego tekstu do wymogów współczesnego języka.

Kategorie: _blog, lekcja, wystawa biblii


Słowa kluczowe: manuksrypt, wystawa biblii, muzeum biblii, septuaginta, tora, qumran


Komentarze: (1)

kolo, May 30, 2020 17:17 Skomentuj komentarz


Pergamin wyrabiany ze skór zwierzęcych??!! Czegoś tak głupiego od dawna nie czytałem. Czym się tu chwalisz? W każdym wpisie pokazujesz swoje nieuctwo i pychę zarazem, skoro piszesz o czymś, czego nie znasz i nie rozumiesz! I łączysz to z byciem - jak śmiesz twierdzić - chrześcijaninem?

Skomentuj notkę

Disclaimers :-) bo w stopce coś wyglądającego mądrze można napisać. Wszystkie powyższe notatki są moim © wymysłem i jako takie związane są ze mną. Ale są też materiały obce, które tu przechowuję lub cytuje ze względu na ich dobrą jakość, na inspiracje, bądź ilustracje prezentowanego lub omawianego tematu. Jeżeli coś narusza czyjeś prawa - proszę o sygnał abym mógł czym prędzej naprawić błąd i naruszeń zaniechać.