# Notatka z pracy nad drzeworytami biblijnymi

Data: 2026-09-29

## Co dzisiaj zrobiłem

Szukałem czeskiego wydania Biblii z XVI wieku, w ktorym wykorzystano drzeworyty bardzo podobne do tych z Biblii Lutra z 1534 roku i pozniej do Biblii Leopolity z 1561 roku.

Sens badania byl taki: Biblia Lutra z 1534 roku ma drzeworyty jeszcze niezniszczone, natomiast Biblia Leopolity z 1561 roku ma juz widoczne zniszczenia albo ingerencje w matryce, szczegolnie przy scenach apokaliptycznych, gdzie problematyczna byla papieska tiara / antyrzymska wymowa obrazow. Trzeba bylo sprawdzic, czy czeskie wydania posrednie zachowuja stan niezniszczony, czy tez maja juz wariant ocenzurowany.

Znalazlem i pobralem z Google Books duzy PDF czeskiej Biblii z 1549 roku:

- lokalny plik: `1549 Biblia_Czeska.pdf`
- tytul: `Biblij Cžeská`
- wydanie: Praga, 1549
- druk/naklad: Bartolomej Netolicky i Jiri Melantrich z Aventina
- Google Books: https://books.google.com/books?id=wa9eAAAAcAAJ&printsec=frontcover
- bezposredni adres PDF Google Books: https://books.google.com/books/download/Biblij_C%C5%BEesk%C3%A1?id=wa9eAAAAcAAJ&output=pdf

Z tego PDF-u wyciagnalem trzy interesujace strony jako JPG:

- `1549 Biblia_Czeska str.1219.jpg`
- `1549 Biblia_Czeska str.1224.jpg`
- `1549 Biblia_Czeska str.1225.jpg`

Potem znalazlem starsza czeska Biblie:

- tytul: `Biblij Cžeska`
- zwyczajowa nazwa: Biblia Severinova / Biblia Sewerynowa
- wydanie: drugie wydanie, Praga, 1537
- drukarz: Pavel Severin z Kapi Hory
- Knihopis: K01099
- Manuscriptorium: http://www.manuscriptorium.com/apps/index.php?direct=record&pid=NKPEOD-NKCR__54_A_000014_45DTOXE-cs#search

Z tej starszej Biblii zapisalem trzy strony jako obrazy:

- `1537 Biblia Czeska 1189.png`
- `1537 Biblia Czeska 1194.png`
- `1537 Biblia Czeska 1195.png`

## Wynik porownania

Na skanach Biblii Severinovej z 1537 roku widac, ze czeskie wydanie ma juz zmienione / ocenzurowane detale drzeworytow. To wazny wynik: ingerencja nie pojawia sie dopiero w Biblii Leopolity z 1561 roku. Czeski material pokazuje, ze juz w Pradze w 1537 roku funkcjonowal wariant z usunietym lub znieksztalconym elementem, ktory w Biblii Lutra z 1534 roku byl jeszcze czytelny.

Szczegolnie istotne sa trzy porownywane sceny z Apokalipsy:

- Ap 11, dwaj swiadkowie i bestia wychodzaca z otchlani: lokalny plik czeski 1537 `1537 Biblia Czeska 1189.png`, odpowiednik z 1549 `1549 Biblia_Czeska str.1219.jpg`.
- Ap 16, siedem czasz / plagi: lokalny plik czeski 1537 `1537 Biblia Czeska 1194.png`, odpowiednik z 1549 `1549 Biblia_Czeska str.1224.jpg`.
- Ap 17, niewiasta na bestii: lokalny plik czeski 1537 `1537 Biblia Czeska 1195.png`, odpowiednik z 1549 `1549 Biblia_Czeska str.1225.jpg`.

Robocza konkluzja badawcza: czeskie wydania sa ogniwem posrednim miedzy Biblia Lutra 1534 a Biblia Leopolity 1561 i pokazuja, ze cenzura / uszkodzenie drzeworytow nastapilo bardzo wczesnie, najpozniej w czeskim wydaniu Severina z 1537 roku. Wydanie Melantricha/Netolickiego z 1549 roku kontynuuje juz ten zmieniony wariant.

## Notatka o zrodlach i identyfikacji

Najwazniejszy trop: chodzi nie tyle o autorskie drzeworyty Lucasa Cranacha, ile o wittenberski cykl ilustracji Mistrza MS z kregu warsztatu Cranacha, uzyty w Biblii Lutra z 1534 roku. Ten cykl byl nastepnie kopiowany lub odbijany w czeskich wydaniach Biblii, zwlaszcza w Biblii Severinovej z 1537 roku i Biblii Melantrichovej/Netolickiego z 1549 roku.

Wazne zrodla pomocnicze:

- USTC, rekord wydania 1549: https://www.ustc.ac.uk/editions/568773
- Google Books, `Biblij Cžeská`, 1549: https://books.google.com/books?id=wa9eAAAAcAAJ
- Moravska zemska knihovna, egzemplarz 1549: http://www.digitalniknihovna.cz/mzk/view/uuid:91b2f8e5-eb9f-40ad-ade4-529387570b74?page=uuid:1aa19510-159f-4ef5-b967-fffc09ef1ca3
- Manuscriptorium, Biblia Severinova 1537: http://www.manuscriptorium.com/apps/index.php?direct=record&pid=NKPEOD-NKCR__54_A_000014_45DTOXE-cs#search
- Petr Voit, `Spravedlnost pro Severinovy bible`: https://sites.ff.cuni.cz/uisk/wp-content/uploads/sites/62/2016/01/Spravedlnost-pro-Severinovy-bible_Voit.pdf
- URUS, przyklad sledzenia tej samej matrycy/kompozycji przez kolejne wydania: https://urus.uw.edu.pl/matrix/17259

Robocza konkluzja: dla porownania z Biblia Lutra 1534 i Biblia Leopolity 1561 kluczowe sa czeskie wydania:

1. `Biblij Cžeska`, Biblia Severinova, Praga 1537.
2. `Biblij Cžeská`, Biblia Melantrichova-Netolickiego, Praga 1549.

Wlasnie te dwa czeskie wydania stanowia najblizszy material porownawczy dla drzeworytow, ktore pozniej pojawiaja sie w polskiej Biblii Leopolity.