5 grudnia 2024 (czwartek), 22:26:26

Jan Amos Komeński zaangażowany w tłumaczenie Biblii dla Turków

#1. Taka notatka:

W latach 1658–1667 istniały dwa odrębne projekty mające na celu przetłumaczenie Biblii na język turecki. Pierwszy, promowany przez Jana Amosa Komeńskiego w Holandii i finansowany przez jego patrona Laurensa de Geera, korzystał z usług Levinusa Warnera w Konstantynopolu, który zlecił tłumaczenie dwóm dragomanom (tłumaczom) w tym mieście. Drugi projekt, promowany i częściowo finansowany przez Roberta Boyle’a, był realizowany przez Williama Seamana w Londynie. Próbowano (za pośrednictwem Henry’ego Oldenburga) skoordynować oba projekty, przypisując Stary Testament pierwszemu, a Nowy Testament drugiemu. Jednak współpraca praktyczna była niewielka. Nowy Testament w tłumaczeniu Seamana został opublikowany w 1666 roku, natomiast holenderski projekt pozostał w formie rękopisu przez ponad 150 lat. Artykuł analizuje historię tych bliźniaczych projektów i trudności, które je dotknęły — największą z nich był brak wystarczających kompetencji językowych.

Źródło: Noel Malcolm, Comenius, Boyle, Oldenburg, and the Translation of the Bible into Turkish, dostępne w czasopiśmie "Church History and Religious Culture”

#2. Psalmy z muzyką Wojciecha Wojciech Bobowski (Ali Ufki, أو علي ) nagrane przez King's Singers - do ściągnięcia z YT.

#3. Pierwszy raz o tym dowiedziałem się od jakiegoś prof. ostrego katolika (prof. ), który chcąc mi obrzydzić postać Komeńskiego (film na YT dostępny) przeczytał fragmenty jego listów, w których nakazywał przekazanie komuś sporych kwot za tłumaczenia Biblii i wydawanie ich w Turcji i jeszcze gdzieś. Aż podskoczyłem - bo to zamiast mi Komeńskiego obrzydzić pokazało mi jak dobrze rozumiał nakaz Pana Jezusa, że idźcie na cały świat..... i jednocześnie, że "nasza ojczyzna jest w niebie..." choć wiem, że trudno mu było w Polsce i Lesznie, trudno na Węgrzech (mieszkał w Szaroszotak - w szkole, gdzie zachowała się Biblia Królowej Zofii) bo lubią swoje Czechy.

#4. Odkrycie z dziś:
Biblia Królowej Zofii mogła znaleźć się w Szaroszpotak za sprawą Jana Amosa Komeńskiego, który był rektorem tego kolegium kalwińskiego, a wiemy, że wcześniej była w Lesznie gdzie przez czas jakiś Komeński też bywał. -> poszukać

21 grudnia 2025 - poszukiwania

Czat GPT napisał

Znalazłem konkretne miejsce w korespondencji/edycji, gdzie Komenski pisze o przesyłaniu pieniędzy „do de Geera” (jako adresata przekazów pieniężnych) — ale nie natrafiłem na list, w którym Komenski mówi wprost „wysłałem pieniądze do Laurensa de Geera” albo „wysłałem pieniądze do Levinusa Warnera”. W zamian są dwa bardzo bliskie tropy:

1) List, w którym Komenski (w praktyce) kieruje przesyłanie pieniędzy do Laurensa de Geera w Amsterdamie

W tomie Kvačali (Korrespondence. Listy Komenského a vrstevníků jeho), w liście-konceptcie z 1658 r. (część oznaczona jako CCIX), jest jasna instrukcja:

Komenski prosi, aby wszystko, co „Bóg da do przesłania” (pieniądze z kolekty/zbiórki), wysyłać listami wekslowymi (per cambii literas) do Amsterdamu — na ręce Laurensa de Geera. Internet Archive

Kluczowe zdanie jest tutaj (z kontekstu listu):
„Quicquid per cambii literas ad nos mittendum… Amsterodamum ad … Laurentium de Geer…” Internet Archive

To nie jest „ja wysłałem”, tylko „kierujcie/wyślijcie do de Geera” – ale dokładnie odpowiada na mechanikę przepływu pieniędzy: de Geer jako punkt rozliczeń i dystrybucji w Amsterdamie, gdzie Komenski wtedy przebywał. Internet Archive

2) Drugi list, gdzie Komenski potwierdza, że pieniądze już „poszły” do de Geera

W tym samym tomie, w liście CCX (30 maja 1658, Komenski do Drelincourta) Komenski pisze, że jego mecenas Laurens de Geer pokazał mu listy informujące, iż zebrane wsparcie zostało przesłane „per cambium” do de Geera. Internet Archive

W tekście stoi wprost, że „subsidium … per cambium ad se mitti” (wsparcie zebrane w kościele zostało do niego przesłane przekazem/wekslem). Internet Archive

A co z Warnerem i „wysłaniem pieniędzy” do niego?

W udostępnionym online tomie Kvačali znalazłem list Komenskiego do Laurensa de Geera (CCXLVI, 6 grudnia 1661), gdzie Komenski omawia turecki przekład Nowego Testamentu i wspomina, że można posłać próbkę do Warnera oraz że przesyła listy Warnera w oryginale (autograf). Internet Archive
Ale to jest o korespondencji i ocenie przekładu, nie o przelewie pieniędzy.

Jeśli istnieje list z formułą typu „misi pecuniam Warnero / Warnero pecuniam transmisi”, to najpewniej siedzi w innych tomach/edycjach korespondencji (albo w korespondencji kręgu Hartliba), a nie w tym fragmencie, do którego dotarłem przez Archive.org.

Jak to dalej zawęzić (żeby trafić w „ja wysłałem pieniądze”)

Najlepsze hasła do przeszukiwania edycji łacińskich/czeskich:

pecunia / pecuniam, nummi
per cambium / cambii literas
mitto / misi / transmisi
Warner / Warnero
de Geer / Laurentio de Geer

Jeśli chcesz, mogę zrobić następny krok: przeszukać kolejne dostępne online tomy korespondencji (inne skany Archive.org/Google Books) pod kątem “Warner + pecun / camb* / mitto”** i wyłuskać ewentualny list „o wysłaniu pieniędzy do Warnera” (albo potwierdzić, że w tych tomach go nie ma).

Kategorie:

Słowa kluczowe: komeński, tłumaczenia biblii, Wojciech Bobowski, أو علي, ali ufki

Pliki

Komentarze: (0)

Skomentuj notkę